Verslag: Met andere ogen naar het Heilig Misoffer: Een retraite over het grootste mysterie van ons geloof

‘Doe uw sandalen uit, want de plaats waarop gij staat, is heilige grond’ (Exodus 3,5).

Met het verhaal van Mozes en het brandende braambos opende eerwaarde De Clercq de themaretraite over het Heilig Misoffer, die van 19 oktober tot en met zaterdag 24 oktober plaatsvond in Steffeshausen. 

Mozes zag een braambos dat brandde, maar niet verteerde. Nieuwsgierig ging hij dichterbij om dit wonderlijke verschijnsel te onderzoeken. Maar God riep hem tot de orde: hij stond op heilige grond.

Zo is het ook met de Heilige Mis. Wij kunnen dit goddelijke mysterie niet zomaar met ons verstand doorgronden. We moeten het met geloof, eerbied en verwondering benaderen. Want hoewel we de Heilige Mis misschien wekelijks of zelfs dagelijks bijwonen, beseffen we eigenlijk wel wat zich daar op het altaar voltrekt?

Een plek van rust en gebed

Voor het eerst vond deze themaretraite plaats in Steffeshausen, een klein dorpje in het heuvelachtige landschap van de Ardennen, op het drielandenpunt van Duitsland, België en Luxemburg. Een gezegende plek met een biddende gemeenschap, waar de kerk niet alleen letterlijk, maar ook in het geloofsleven centraal staat.

De rust en stilte hielpen om afstand te nemen van de dagelijkse beslommeringen. Geen mobiele telefoon, geen afleiding, maar tijd voor gebed, bezinning, onderricht en een wandeling door de prachtige omgeving. Samen met de andere 7 retraitanten bewaarden we de stilte.

In de kapel trok vooral het indrukwekkende kruisbeeld boven het altaar mijn aandacht. Het was vele malen groter dan het altaar zelf. Juist tijdens een retraite over het Heilig Misoffer kreeg dat beeld een bijzondere betekenis. Want alles draait om het Kruisoffer van Christus.

Waarom was het Kruisoffer nodig?

Om het Heilig Misoffer beter te begrijpen, werden we ook door de aangereikte teksten meegenomen naar het begin van de schepping.

God schiep de engelen en de mensen om in verbondenheid met Hem te leven. Maar Lucifer kwam uit hoogmoed tegen God in opstand. Hij wilde zelf als God zijn en verleidde ook de mens tot ongehoorzaamheid. Door de zondeval verloor de mens de heiligmakende genade en moest hij het paradijs verlaten.

Hoe kon die breuk met God ooit worden hersteld? Door de eeuwen heen brachten mensen offers om God eer te bewijzen en verzoening te zoeken. Maar geen van deze offers was volmaakt genoeg om de schuld van de zonde weg te nemen.

Daarom werd Gods eigen Zoon mens. Jezus Christus gaf zichzelf als het volmaakte Offer aan de Vader en opende daarmee voor ons opnieuw de weg naar God. Wat een onvoorstelbare liefde: de mens keerde zich van God af, maar God zelf maakte de terugkeer mogelijk!

Tijdens het Laatste Avondmaal stelde Christus de Eucharistie in en gaf Hij zijn apostelen de opdracht: ‘Doet dit tot Mijn gedachtenis.’ Zo wordt Zijn ene Kruisoffer door het handelen van de priester tijdens iedere Heilige Mis op onbloedige wijze tegenwoordig gesteld.

De Heilige Mis is dus niet zomaar een herinnering aan Calvarië. Wij mogen werkelijk delen in het Offer waarmee Christus ons heeft verlost.

Waar sta ik op Calvarië?

Dat bracht ons bij een indringende vraag: als ik tijdens iedere Heilige Mis als het ware aan de voet van het Kruis sta, wie ben ik daar dan?

Sta ik naast de allerheiligste Maagd Maria, die vol liefde en smart met haar Zoon meelijdt? Of naast de goede moordenaar, die zijn schuld erkent en om vergeving vraagt? Misschien ben ik als de honderdman die tot geloof komt. Of lijk ik soms op de soldaten, die bij het grootste gebeuren uit de heilsgeschiedenis aanwezig zijn, maar niet beseffen wat er plaatsvindt? Zit ik misschien gewoon mijn tijd uit?

Die vraag bleef hangen. Want de Heilige Mis bijwonen is iets anders dan je werkelijk verenigen met het Offer van Christus.

Bijzonder treffend vond ik het beeld van Isaak, die door Abraham op het offerhout werd gelegd. Zoals Isaak op het hout lag, zo mogen wij tijdens de offerande onszelf als het ware op de pateen leggen. Alles wat ons bezighoudt: onze zorgen, vreugde, verdriet, tekortkomingen en de offers van de afgelopen week, kortom onszelf. Dat alles mogen wij verenigen met het volmaakte Offer van Christus en aan de Vader aanbieden.

En wat ontvangen wij? Tijdens de Heilige Communie schenkt Christus zichzelf aan ons als geestelijk voedsel. Hij geeft ons de genade en de kracht om onze moeilijkheden te dragen, verleidingen te weerstaan en onze weg naar God te vervolgen.

Wij mogen onszelf dus tijdens de offerande met Christus aan de Vader aanbieden  en ontvangen vervolgens in de Heilige Communie Christus zelf als voedsel en kracht voor onze levensweg. Wat een bovennatuurlijke uitwisseling van liefde!

Eigenlijk begint de voorbereiding op de zondagse Heilige Mis dan al gedurende de week. Wat wil ik God aanbieden? Waarvoor wil ik Hem danken? Wat wil ik Hem vragen?

Niets is zomaar een handeling

Tijdens de retraite werd ook de rijkdom van de traditionele Romeinse liturgie belicht. De Tridentijnse Mis is niet van de ene op de andere dag ontstaan. Overgeleverd door de apostelen, geschaafd door pausen en kerkvaders en door de eeuwen heen gegroeid en geharmoniseerd. 

Het altaar, dat verwijst naar Christus en de Calvarieberg, de treden, de kaarsen, de kostbare kelk, de priestergewaden en de eeuwenoude gebeden: alles heeft een betekenis. Zelfs de stilte tijdens de Canon spreekt.

En dan de consecratie. Op dat heilige moment handelt Christus zelf door de priester. Wat onze ogen zien als brood en wijn, wordt werkelijk Zijn Lichaam en Bloed. Een mysterie dat ons verstand te boven gaat en waarvoor slechts diepe eerbied en aanbidding passen.

Tijdens een van de maaltijden luisterden we ook naar een interview over de wijze waarop pater Pio de Heilige Mis beleefde. Zijn grote ontzag en zijn innige verbondenheid met het lijden van Christus maakten diepe indruk. Hoe gemakkelijk kan iets wat zo heilig is voor ons toch vanzelfsprekend worden!

God wil in mij wonen

Misschien raakte mij nog wel het meest de vergelijking met de tempel van Salomo. Daar werd de Ark van het Verbond in het Heilige der Heiligen geplaatst. Gods aanwezigheid vervulde de tempel, en slechts de hogepriester mocht eenmaal per jaar die allerheiligste ruimte binnengaan.

En nu? Nu mag ik tijdens de Heilige Communie Christus zelf ontvangen! Hij komt werkelijk tot mij en voedt mijn ziel met Zijn genade. Dezelfde God voor wie Mozes zijn sandalen moest uittrekken, schenkt zichzelf aan mij.

Kunnen we eigenlijk wel bevatten hoe onmetelijk dit geschenk is?  En hoe vanzelfsprekend ga ik daar soms mee om?

Het deed me opnieuw beseffen hoe belangrijk het is om me op de Heilige Communie voor te bereiden. Door gebed, het lezen van Gods Woord, het sacrament van de biecht en het verlangen om steeds meer op Christus en Maria te lijken.

Zoals de Israëlieten, gesterkt door het paaslam, uit Egypte vertrokken, zo mogen ook wij, gevoed door het Lam Gods, de wereld weer ingaan. Met nieuwe kracht om ons kruis te dragen en onze weg naar God te vervolgen.

Met andere ogen naar het altaar

Tijdens deze retraite werd zoveel aangereikt over het Misoffer, de betekenis van de liturgie en de onuitputtelijke rijkdom van de Heilige Communie. Veel te veel om in een kort verslag te beschrijven.

Maar één gedachte neem ik vooral mee: Christus schenkt zichzelf tijdens iedere Heilige Mis geheel aan mij. Ben ik ook bereid mijzelf, met alles wat ik ben en heb, aan Hem te schenken?

Ik kan deze themaretraite dan ook van harte aanbevelen, zeker als verdieping na een Ignatiaanse retraite. We denken misschien dat we de Heilige Mis kennen, omdat we haar al jarenlang bijwonen. Maar tijdens deze retraite werd me opnieuw duidelijk hoeveel er nog te ontdekken valt en hoeveel er altijd te ontdekken zal blijven over dit onuitputtelijke mysterie.

Een bijzonder woord van dank aan de beide priesters eerwaarde De Clercq en eerwaarde Verlinden, die zoveel tijd en zorg hebben besteed aan de voorbereiding en ons tijdens deze dagen zoveel hebben aangereikt. Maar ook dank voor hun priesterschap en hun onvermoeibare inzet om ons dichter bij Christus te brengen. En dank aan de vader van eerwaarde De Clercq, die de verzorging van de maaltijden op zich heeft genomen.

En bovenal dank aan de Heilige Drieëenheid voor alle genaden die wij tijdens deze retraite mochten ontvangen.

Rosita Penders