Polen: ontdekking van twee onuitgegeven preken van de H. Augustinus

In 2024 werd professor Christian Tornau, die de leerstoel klassieke filologie bekleedt aan de Universiteit van Würzburg in Duitsland, benaderd door Paul Nebauer, lid van de vereniging van het cisterciënzerklooster van Bad Doberan (Noord-Duitsland), met het verzoek een manuscript uit de 12e eeuw te ontcijferen.

Dit manuscript, dat oorspronkelijk eigendom was van de abdij van Bad Doberan, werd vervolgens bewaard in de cisterciënzerabdij van Pelplin in Polen, een dochterabdij van de abdij van Doberan. Het bevat zes preken die worden toegeschreven aan de heilige Augustinus van Hippo; nader onderzoek heeft echter uitgewezen dat „twee van de zes preken tot nu toe onbekende geschriften van de heilige Augustinus zijn”, aldus professor Tornau.

„De codex werd in de 12^e eeuw in Doberan geschreven. Hij zou gekopieerd kunnen zijn uit een verloren gegaan manuscript van de abdij van Amelungsborn in Nedersaksen, maar voorlopig is het niet mogelijk om zijn spoor terug te volgen tot aan de oorsprong, verder terug in de tijd”, legt de Duitse wetenschapper uit.

In een catalogus van dit klooster wordt inderdaad melding gemaakt van een tekst met dezelfde titels en dezelfde volgorde van de inhoud als het manuscript van Pelplin. Helaas is de bibliotheek van de abdij van Amelungsborn tijdens de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) vernietigd, waardoor het onmogelijk is gebleken om het verband met zekerheid te bevestigen.

De overtuiging dat ze authentiek zijn, vervolgt professor Tornau, is het resultaat van een grondige filologische analyse die bijna twee jaar in beslag nam. „Een deel van dit werk werd verricht tijdens een zomercursus die in 2025 door het Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum (CSEL) in Wenen werd georganiseerd, met een groep promovendi en postdoctorale onderzoekers."

Na afloop van deze intensieve periode van bestudering en analyse kwam de groep onderzoekers tot de conclusie dat er geen wezenlijke bezwaren tegen deze toeschrijving bestonden.

De twee teruggevonden preken hebben betrekking op een passage uit de Heilige Schrift: het bezoek van koning Saul aan de Pythia van Endor vóór de strijd tegen de Filistijnen (Eerste Boek van Samuel, hoofdstuk 28). Het bijbelse verhaal beschrijft hoe Saul, die geen antwoord van God kreeg, een beroep deed op een waarzegster om de profeet Samuel op te roepen. Deze scène roept een theologische vraag op: verscheen Samuel werkelijk dankzij een buitengewone toestemming van God, of was er sprake van een daad van demonische oorsprong?
De eerste van deze preken werd gehouden tijdens de zondagsmis en eindigt met een overzicht van de verschillende mogelijke interpretaties. De tweede, die de daaropvolgende woensdag werd gehouden, werkt deze verklaringen verder uit en zet ze tegenover elkaar, zonder een eenduidig antwoord op te leggen.