FSSPX: spanningen tussen de Romeinse dicasterieën rond het excommunicatiedecreet

Het schisma blijft onvindbaar, maar de verdeeldheid dringt zelfs door tot in Rome zelf. Vier maanden na de wijdingen in Écône wordt de veroordeling van de Priesterbroederschap Sint-Pius X een hoofdbreker voor het Vaticaan.

Het excommunicatiedecreet dat daags na de bisschopswijdingen in Écône werd gepubliceerd, zorgt nu voor moeilijkheden binnen de Romeinse Curie zelf. In een onderzoek dat op 30 oktober 2026 werd gepubliceerd door het Duitse katholieke dagblad Die Tagespost, onthult journalist Guido Horst dat het Dicasterie voor Wetgevende Teksten herhaaldelijk heeft geprobeerd om, in samenwerking met het Dicasterie voor de Geloofsleer, de juridische tegenstrijdigheden in de documenten van 2 juli op te lossen. Deze pogingen stuitten echter op een gebrek aan medewerking van kardinaal Víctor Manuel Fernández, prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, die nauwelijks bereid lijkt te zijn de onder zijn gezag gepubliceerde teksten te herzien.

De zaak neemt voor kardinaal Fernández een des te gênantere wending, aangezien de bezwaren niet langer alleen afkomstig zijn van de Priesterbroederschap of van onafhankelijke canonisten, maar ook van de Romeinse instantie die belast is met de uitleg van het canoniek recht en de samenhang van de kerkelijke wetgeving.

Pauselijke concessies genegeerd

Een van de belangrijkste tegenstrijdigheden betreft de biecht en de huwelijken die door de priesters van de Priesterbroederschap worden voltrokken; de toelichting bij het decreet van 2 juli betwist de geldigheid daarvan, zonder zelfs maar rekening te houden met de bepalingen die enkele jaren eerder uitdrukkelijk door paus Franciscus waren vastgesteld, en die nochtans een aanvulling vormden op de canonieke grondslagen waarop de Priesterbroederschap zich altijd heeft gebaseerd.

Ter gelegenheid van het buitengewone Jubileum van de Barmhartigheid in 2015 had hij de gelovigen uitdrukkelijk het recht toegekend om op geldige en rechtmatige wijze absolutie te ontvangen van de priesters van de Broederschap, een bepaling die aanvankelijk beperkt was tot het jubileumjaar, maar vervolgens werd verlengd door de apostolische brief Misericordia et misera van 20 november 2016, totdat er nieuwe maatregelen zouden worden genomen. Hoewel de Broederschap haar dankbaarheid aan de paus betuigde voor dit vaderlijke gebaar, had zij eraan herinnerd dat zij zich, in alle zekerheid, altijd had gesteund op de buitengewone jurisdictie waarin het canoniek recht voorziet, vanwege de noodtoestand waarin de zielen zich bevonden. 

De tussenkomst van Franciscus veranderde dus niets aan de geldigheid van de absoluties die door haar priesters werden verleend, maar stelde katholieken die nog enige scrupules zouden hebben gehad in staat zich zonder bezorgdheid tot hen te wenden, zoals het Moederhuis van de FSSPX  destijds benadrukte.

Enkele maanden later, op 27 maart 2017, publiceerde de Pauselijke Commissie Ecclesia Dei, met de uitdrukkelijke goedkeuring van de paus, nieuwe bepalingen betreffende de huwelijken van de gelovigen van de Priesterbroederschap, waardoor met name de diocesane bisschoppen een priester van de FSSPX konden aanwijzen om de huwelijksbeloften in ontvangst te nemen. Deze maatregelen, die door de Broederschap gunstig werden onthaald, waren bedoeld om een einde te maken aan de ongegronde betwistingen waaraan huwelijken werden blootgesteld die volkomen geldig waren krachtens de bepalingen van het canoniek recht die van toepassing zijn in noodsituaties.

Niet alleen zijn deze besluiten van paus Franciscus nooit ingetrokken, maar een eenvoudige toelichting van een dicasterie (van 2 juli) kan in geen geval de door de paus zelf verleende bevoegdheden tenietdoen. Mgr. Juan Ignacio Arrieta, voormalig secretaris van het Dicasterie voor Wetgevende Teksten, had dit beginsel overigens in juli nogmaals benadrukt in een interview met het katholieke medium AdVaticanum, waarbij hij onderstreepte dat een door een pauselijk besluit verleende bevoegdheid alleen door een handeling van dezelfde autoriteit kan worden ingetrokken.

De waarschuwingen aan de gelovigen die de kapellen van de Priesterbroederschap bezoeken, zijn niet minder betwistbaar, aangezien zij dreigen met excommunicatie wegens aansluiting bij een zogenaamd schisma, terwijl de Pauselijke Raad voor Wetgevende Teksten zelf in een toelichting van 24 augustus 1996, gewijd aan de canonieke gevolgen van de wijdingen van 1988, erkende dat deelname aan de erediensten geen formele aansluiting bij het schisma inhield. Het bezoeken van de kapellen van de Priesterbroederschap kan vandaag de dag evenmin als een schismatische daad worden beschouwd, aangezien deze nooit heeft opgehouden haar verbondenheid met de katholieke Kerk en haar erkenning van het gezag van de paus te belijden.

Herhaalde toenaderingen tot kardinaal Fernández

Volgens de door Guido Horst verzamelde informatie heeft het Dicasterie voor Wetgevende Teksten dan ook herhaaldelijk getracht samen te werken met de Congregatie voor de Geloofsleer om deze inconsistenties te verhelpen, zonder echter de medewerking van kardinaal Fernández te kunnen verkrijgen.

De Duitse journalist meldt tevens dat een diplomatieke vertegenwoordiging van de Heilige Stoel, in een land waar de Priesterbroederschap bijzonder sterk vertegenwoordigd is, nadere informatie heeft ontvangen van het Dicasterie voor Wetgevende Teksten, waarin werd vermeld dat de nota van kardinaal Fernández geen intrekking vormde van de huwelijksbepalingen uit 2017 die uitdrukkelijk door de paus waren goedgekeurd.

Ondanks deze tussenkomsten is er geen openbare verduidelijking gekomen om de omstreden documenten te corrigeren, zodat de aan kardinaal Fernández toegeschreven weigering tot medewerking uiteindelijk een persoonlijke tussenkomst van Leo XIV noodzakelijk zou kunnen maken om dit geschil tussen twee Romeinse Dicasteries op te lossen.

De zaak zou ook gevolgen kunnen hebben voor de prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer zelf. Guido Horst citeert in dit verband Ed Condon, medeoprichter van het Amerikaanse katholieke medium The Pillar, volgens wie het aanhoudende onvermogen van het Dicasterie om de canonieke gevolgen van de bisschopswijdingen te verduidelijken, de roep om een vervroegde vervanging van kardinaal Fernández zou kunnen versterken, wiens huidige ambtstermijn normaal gesproken in 2028 afloopt.

Deze onthullingen komen op een moment dat de Priesterbroederschap Sint-Pius X de beroepsprocedures tegen het decreet van 2 juli voortzet. In een in oktober gepubliceerd communiqué bevestigde het Moederhuis dat het de door het canoniek recht voorziene rechtswegen is blijven bewandelen, waarbij de nodige discretie in acht werd genomen met het oog op het verloop van de procedures.

Aangezien Rome er niet in slaagt het schisma vast te stellen dat het beweert te bestraffen, ziet het nu dat zijn eigen Dicasteries verdeeld raken over de juridische gevolgen van deze veroordeling, in een kakofonie die veelzeggend is voor de impasse waarin de Heilige Stoel zich in deze zaak bevindt.