Treedt Rome in Duitsland op?

De Heilige Stoel heeft zojuist Mgr. Hubertus van Megen benoemd tot nieuwe apostolisch nuntius in Duitsland, als opvolger van Mgr. Nikola Eterovic. Deze benoeming vindt plaats in een tijd van diepe crisis voor het katholicisme in Duitsland en zou een keerpunt kunnen betekenen in de ernstige crisis die de Kerk in Duitsland teistert, als gevolg van de uitwassen van de ‘Synodale Weg’.

Mgr. van Megen, geboren op 4 oktober 1961 in Eygelshoven, vlakbij de Duits-Nederlandse grens, en in 1987 tot priester gewijd voor het bisdom Roermond, heeft meer dan dertig jaar in de diplomatieke dienst van de Heilige Stoel doorgebracht. Na functies in Soedan, Eritrea, Kenia en Zuid-Soedan, evenals bij de Verenigde Naties in Nairobi, is hij een man met praktijkervaring die naar Europa komt met een heldere kijk op de westerse secularisatie.

In een interview dat hij in 2024 vanuit Nairobi gaf, nam de prelaat geen blad voor de mond: “De opvattingen van de westerse samenleving over abortus, euthanasie en de gendertheorie zijn duidelijke symptomen van een samenleving die haar innerlijke kompas kwijt is.” Woorden die schrijnend afsteken tegen de ideologieën die de Duitse Kerk vandaag de dag ondermijnen.

Mgr. van Megen komt namelijk terecht in een kerkelijk landschap dat verwoest is door de Synodale Weg (Synodaler Weg). Dit proces, dat door het episcopaat werd gelanceerd naar aanleiding van de misbruikschandalen, is veranderd in een oorlogsmachine tegen het apostolisch dogma en de apostolische discipline. Met de medewerking van het Centraal Comité van Duitse Katholieken (ZdK) nemen de eisen toe: wijding van vrouwen, het in twijfel trekken van het priesterlijk celibaat, zegening van relaties tussen personen van hetzelfde geslacht en herdefiniëring van het hiërarchisch gezag.

De grootste uitdaging voor de nieuwe nuntius zal zijn om een einde te maken aan deze centrifugale ontsporing. Zijn voorganger, Mgr. Nikola Eterovic, had geen moeite gespaard om eraan te herinneren dat de Kerk geen parlementaire democratie is en dat de Duitse bisschoppen zich niet kunnen onttrekken aan de eenheid met de opvolger van Petrus. Zal Mgr. van Megen de ijzeren hand in een fluwelen handschoen hebben om de progressieve prelaten duidelijk te maken dat er over de waarheid van het geloof niet onderhandeld kan worden? Dat is tenminste wat de meest optimisten van hem verwachten.

Want aan de andere kant van de Rijn maken veel katholieken van goede wil zich zorgen over de instelling van een permanente “Synodale Conferentie”, die tot doel heeft leken te betrekken bij het bisschoppelijk bestuur. Het project, goedgekeurd door de bisschoppenconferentie en de ZdK, ligt nu bij de Curie. De nuntius zal vroeg of laat moeten herinneren dat de Kerk niet toebehoort aan sovjets of bestuurscomités, maar aan Christus.

Mgr. van Megen is zeker gewend aan moeilijke situaties. Maar Duitsland is geen Soedan. Bovendien is de manoeuvreerruimte van een nuntius vrij beperkt. Hij kan boodschappen uit Rome overbrengen, een rol spelen bij bisschoppelijke benoemingen, katholieken aanmoedigen die tegen de ontwikkelingen van de Synodale Weg zijn, maar wat dan?

Tijdens de gezamenlijke synode van de Duitse bisdommen in Würzburg (1971-1975), de voorloper van de Synodale Weg, verliet de toenmalige nuntius, Mgr. Corrado Bafile, de synodale aula uit protest tegen een discussie waarin werd voorgesteld de preek aan leken toe te vertrouwen (overigens vergezeld door een zekere Joseph Ratzinger). Meer kon hij niet doen.

De voorganger van Mgr. van Megen toonde zich moedig genoeg om de Romeinse positie in herinnering te brengen, met name over het project van de Synodale Raad, dat later de Synodale Conferentie werd, en tijdens de vergaderingen van de Bisschoppenconferentie. Maar hij kon niets verhinderen of zelfs maar afremmen.

De nieuwe nuntius zal ongetwijfeld kunnen steunen op de katholieken die de huidige afglijding van de Duitse Kerk afwijzen, en de enkele Duitse bisschoppen kunnen steunen die zich verzetten tegen de oprichting van de Synodale Conferentie. Hij zal ook de mogelijkheid hebben om met de bisschoppen te spreken en misschien degenen die het minst enthousiast zijn over de veranderingen, ertoe aan te zetten een steviger standpunt in te nemen.

Het zou interessant zijn om te weten welke instructies Mgr. van Megen van paus Leo XIV en de Staatssecretariaat heeft ontvangen. Maar alle inspanningen die hij kan leveren, hangen uiteindelijk af van de houding van Rome en de Curie. Als er geen standvastigheid wordt getoond en er geen goede beslissingen worden genomen, dan zal het begonnen schisma worden voltooid. In het tegenovergestelde geval zal de nuntius zijn handen vol hebben om te redden wat er te redden valt.