De 'traditionele kwestie' staat op de agenda van Leo XIV

Paus Leo XIV heeft op 5 maart 2026 een privé-audiëntie verleend aan twee auteurs van een omvangrijk onderzoek naar de dynamiek van gemeenschappen die gehecht zijn aan de traditionele Mis in de Verenigde Staten, waarmee een mijlpaal werd bereikt in de reeks raadplegingen die de paus heeft gehouden over de kwestie van de Traditie.

De audiëntie bleef vrijwel onopgemerkt, behalve door degenen die vertrouwd zijn met de geheimen van het Vaticaan: er verscheen slechts een kort bericht in het dagelijkse bulletin van de Persdienst van de Heilige Stoel, waarin stond dat “de Heilige Vader op de ochtend van 5 maart 2026 de heren professoren Stephen Bullivant en Stephen Cranney in audiëntie heeft ontvangen”. Maar deze ontmoeting zou wel eens doorslaggevend kunnen zijn.

Een gedocumenteerde studie

De twee academici zijn namelijk de co-auteurs van een boek getiteld Trads: Latin Mass Catholics in the United States – Tradis: de Latijnse Mis in de Verenigde Staten – , dat in november aanstaande zal verschijnen bij de prestigieuze uitgeverij Oxford University Press, en waarvan de paus waarschijnlijk als eerste een exemplaar heeft ontvangen.

In tegenstelling tot de vaak gepassioneerde debatten rond de zogenaamde liturgie van Sint-Pius V, is dit boek volgens de auteurs gebaseerd op een rigoureuze methodologie: originele enquêtes, veldonderzoek en verzamelingen van getuigenissen. Volgens de twee onderzoekers zouden de resultaten van hun werk de clichés en karikaturale voorstellingen die vaak tegen katholieken worden verspreid die gehecht zijn aan de traditionele ritus, op hun kop zetten.

Ronde van consultaties

Deze audiëntie in het Apostolisch Paleis lijkt geen op zichzelf staande gebeurtenis te zijn. Ze past in een bijzonder drukke agenda van audiënties sinds afgelopen zomer. Paus Leo XIV heeft achtereenvolgens vooraanstaande figuren van het conservatieve en zelfs traditionele denken ontvangen, met name de kardinalen Burke, Sarah, Zen en Müller, evenals bisschoppen zoals Mgr. Athanasius Schneider.

Voor veel Vaticaanwaarnemers duidt deze toename van contacten op een wil om de verdeeldheid te overwinnen die is ontstaan door de apostolische brief Traditionis custodes, die in 2021 door zijn voorganger werd gepubliceerd. Zou de paus, door zich intensief te verdiepen in de sociologische gegevens van de Amerikaanse traditionalistische gemeenschap – een van de meest dynamische ter wereld –, op zoek zijn naar een manier om de algemene liturgische situatie te stabiliseren?

Het lijkt er in ieder geval op dat hij zich wil verdiepen in een problematiek die hem, zoals hij zelf toegaf, aan het begin van zijn pontificaat nog vrij vreemd was, maar die door de recente aankondiging van bisschopswijdingen in de Priesterbroederschap Sint Pius X weer in de schijnwerpers is komen te staan.

Op weg naar een nieuwe koers?

De boodschap van deze audiëntie zou als volgt kunnen worden geïnterpreteerd: door zich te baseren op het werk van de sociologen Stephen Bullivant en Stephen Cranney, zou de eerste Amerikaanse paus in de geschiedenis laten zien dat hij de kwestie van de traditionele Mis niet langer alleen vanuit het oogpunt van het canoniek recht of de discipline wil benaderen, maar rekening houdend met de menselijke en spirituele realiteit van de gelovigen die deze Mis bijwonen.

Hoewel het nog te vroeg is om conclusies te trekken over de toekomst, heeft de audiëntie van 5 maart jl. de verdienste dat zij aantoont dat de ‘traditionele kwestie’ wel degelijk op de agenda van de paus is gekomen.

Er moet echter worden opgemerkt dat het onderzoek geen katholieken omvatte die de kapellen van de Priesterbroederschap Sint-Pius X bezoeken. De reden die hiervoor werd aangevoerd, was dat er veel minder kapellen van de Broederschap zijn dan kerken die zijn goedgekeurd voor de viering van de traditionele Mis. Ten slotte was een van de doelen van het onderzoek om aan te tonen dat katholieken die gehecht zijn aan de traditionele Mis het Tweede Vaticaans Concilie aanvaarden, wat deze gehechtheid beperkt tot een loutere ‘voorkeur’.