Rapport uit het Vaticaan onthult lekken in rechtvaardiging van Traditionis Custodes

Uit een gelekt rapport van de Congregatie voor de Geloofsleer blijkt dat een meerderheid van de bisschoppen die destijds de Romeinse vragenlijst invulden, van oordeel was dat wijzigingen aan Summorum Pontificum van paus Benedictus XVI (2007) meer kwaad dan goed zouden doen.

Inhoud van het rapport
Paus Franciscus schreef in zijn communiqué over het motu proprio Traditionis Custodes dat de reacties van bisschoppen hem “bedroefden” en “dwongen” tot ingrijpen. Het gelekte rapport van de Congregatie voor de Geloofsleer schetst echter een genuanceerder beeld.

Volgens het rapport ontstaan liturgische spanningen vooral uit “onwetendheid, vooroordelen en weerstand” van een minderheid van de bisschoppen tegenover Summorum Pontificum. Het volgde niet uit een vermeende schismatieke houding van gelovigen die de traditionele liturgie in ere houden.

Uit hetzelfde rapport blijkt dat sommige bisdommen de traditionele mis bestempelen als “ongepast, storend en nutteloos”, of zelfs als “gevaarlijk”. Sommigen beschouwen haar als een beweging die onderdrukt moet worden.

Van Summorum Pontificum naar Traditionis Custodes
Het rapport maakt duidelijk dat het merendeel van de bisschoppen die Summorum Pontificum toepasten, dat niet met tegenzin deed. Integendeel: ze handelden met zorg en inzicht, en zagen de positieve vruchten van hun beleid.

 “De meerderheid van bisschoppen die Summorum Pontificum genereus en intelligent hebben geïmplementeerd, uiten uiteindelijk tevredenheid erover.”

Het veroorzaakte geen chaos en leidde niet tot rebellie onder de gelovigen. Integendeel: het rapport wijst rust en zelfs groei. In veel bisdommen was er een nauwe samenwerking tussen de geestelijkheid en de bisschop was, waardoor spanningen verdwenen:

“Op plaatsen waar de geestelijkheid nauw heeft samengewerkt met de bisschop, is de situatie volledig gepacificeerd geworden.”

In tegenstelling tot wat Traditionis Custodes beweert, ontstonden er geen breuklijnen of conflicten. Het rapport waarschuwt juist voor de gevolgen van verandering. Vele bisschoppen voorspelden dat het afschaffen van Summorum Pontificum meer schade zou aanrichten dan voordelen opleveren.

 “De meerderheid [...] verklaarde dat beleidsveranderingen [...] meer kwaad dan goed zouden doen.”

Zij vreesden ernstige schade aan het leven van de Kerk: spanningen, een heropleving van de ‘liturgische oorlogen’ die Summorum Pontificum juist had helpen bezweren, én een groeiend wantrouwen jegens Rome. Ook wezen zij op het gevaar van delegitimering van eerdere pausen.

Toch werd Traditionis Custodes ingevoerd, ondanks deze duidelijke waarschuwingen.

Groei van de traditie en roepingen
Het rapport bemerkt de opvallende tendens dat jongeren zich niet van de Kerk afkeren, maar zoeken naar waarheid en diepgang. Zij ontdekken de traditionele liturgie en kiezen daar bewust voor.

Vaak zijn dit bekeerlingen of gelovigen die na jaren van afstand hun geloof (her)ontdekken. Wat hen aantrekt is niet de nostalgie, maar noodzaak. Het rapport stelt dat zij verlangen naar heiligheid, ernst en rust in een wereld vol lawaai. Zij zoeken prediking die trouw blijft aan de leer van de Kerk door alle eeuwen heen. De schoonheid van de liturgische zang en de waardigheid van de eredienst raken hen daarbij diep.

Tevens vermeldt het rapport dat in parochies ‘waar de traditionele liturgie wordt gevierd’, het aantal priesterroepingen disproportioneel groeit ten opzichte van andere parochies. Binnen zulke diocesane parochies kiezen jonge mannen opvallend vaak voor seminaries van traditionele broederschappen/instituten, in plaats van de lokale diocesane seminaries.

Ondermijning van de traditie
De vruchten van de traditionele liturgie krijgen binnen diocesane structuren vaak weinig erkenning. Katholieken die hier trouw aan willen blijven vinden het steeds moeilijker om binnen bisdommen hun plek te behouden. Wat eerder werd toegestaan, kan in de toekomst worden beperkt of verboden. Achter elk pastoraal gebaar lijkt een stilzwijgend voorbehoud te schuilen.

Het wisselende kerkelijk beleid bepaalt steeds vaker de toegang tot sacramenten in traditionele vorm binnen bisdommen. Die toegang hangt af van de visie van de zittende paus of de beslissingen van Romeinse dicasteries.

Zelfs waar de traditionele liturgie is toegestaan, blijft altijd het risico bestaan dat deze plotseling wordt beperkt of afgeschaft.