Kardinaal Roche: Geen terugkeer van de traditionele Mis!

Hoe ver zal Rome gaan om de traditionele Mis te laten verdwijnen? De verklaringen van kardinaal Roche laten weinig twijfel bestaan over de vastberadenheid van haar tegenstanders.

„Leo XIV zal Traditionis custodes niet wijzigen. Hij zal niet terugkeren naar Summorum Pontificum.” Voor kardinaal Arthur Roche bestaat er geen twijfel over de toekomst van de traditionele Mis onder Leo XIV. De prefect van het Dicasterie voor de Goddelijke Eredienst sluit elke terugkeer naar de bepalingen die Benedictus XVI in 2007 vaststelde uit en verdedigt de beperkingen die Franciscus in juli 2021 heeft opgelegd.

Gevraagd door journalist Thomas Edwards naar de groeiende belangstelling van jonge katholieken voor de traditionele liturgie, lijkt de kardinaal hierin geen reden te zien om het beleid van Rome te heroverwegen. Integendeel, hij verwijst naar verschillende recente toespraken van Leo XIV, met name zijn woorden gericht tot priesters en religieuzen in de Notre-Dame van Parijs, evenals zijn catechese over de conciliaire constitutie Sacrosanctum Concilium.

Volgens de kardinaal roept Leo XIV de katholieken op om hun persoonlijke voorkeuren opzij te zetten ter wille van het behoud van de eenheid van de Kerk, die verenigd is „als een familie, als een groep, en niet louter als individuen”.

Hadden de bisschoppen om de beperkingen gevraagd?

Het interview gaat in op een van de belangrijkste rechtvaardigingen die paus Franciscus aanvoerde voor de afkondiging van Traditionis custodes: de resultaten van een raadpleging van bisschoppen over de hele wereld over de toepassing van het motu proprio van Benedictus XVI.

In 2025 publiceerde journaliste Diane Montagna documenten waaruit bleek dat de meerderheid van de bisschoppen die op deze raadpleging hadden gereageerd, geen wijziging van Summorum Pontificum aanbeveelde. De journaliste legt deze tegenstrijdigheid voor aan kardinaal Roche, die volhoudt dat de bisschoppen wel degelijk veranderingen wensten. „Daar twijfel ik niet aan, en ik hoor het voortdurend van de bisschoppen”, antwoordt hij, zonder nader in te gaan op de openbaar gemaakte documenten.

Vervolgens komt hij terug op de bedoelingen van Benedictus XVI in 2007. Volgens hem was Summorum Pontificum in de eerste plaats bedoeld om een toenadering tot de Broederschap Sint-Pius X te bevorderen, met het oog op een regularisatie van haar canonieke status. Aangezien dit doel niet is bereikt, zou de tekst in bepaalde regio’s zijn gebruikt om de oude liturgie te bevorderen ten koste van de liturgie die voortkomt uit het Concilie.

Kardinaal Roche  waarschuwt: „Als men het concilie verwerpt, als men zich ertegen verzet, verwijdert men zich van het centrum van het katholicisme.”

„Wat is uw probleem? Wat wenst u nog meer?”

De journalist vraagt de kardinaal vervolgens of hij de gelovigen die gehecht zijn aan de traditionele ritus zou aanraden om ook de nieuwe Mis bij te wonen. „U zou niet uitsluitend deze traditionele ritus moeten bijwonen, denk ik”, antwoordt de prelaat.

Vervolgens vertelt hij over zijn gesprekken met groepen traditionele katholieken. Sommigen verwijten hem het gebrek aan welwillendheid van paus Franciscus jegens hen. De kardinaal antwoordt hen dat zij altijd de mogelijkheid hebben om volgens de oude ritus te vieren, waarna hij hen vraagt: „Wat is uw probleem? Wat wilt u nog meer?” Volgens hem weten zijn gesprekspartners doorgaans niet wat zij daarop moeten antwoorden.

De journalist benadrukt vervolgens de levendigheid van de gemeenschappen die gehecht zijn aan de traditionele Mis, met name onder jongeren. Ze benadrukt dat men daar een diepgaand begrip van het eucharistisch mysterie aantreft en dat de biecht regelmatig wordt beoefend. Waarom zou de Kerk deze dynamiek niet trachten aan te moedigen?

De kardinaal antwoordt met de vraag of dezelfde houding niet ook te vinden is onder de gelovigen van de nieuwe Mis. Hij weigert een opmerkelijk verschil in de religieuze praktijk te erkennen. „Is het niveau van het geloof anders? Dat heb ik niet gezien. Als herder heb ik dat nooit gezien”, bevestigt hij.

Is het Latijn na het Concilie werkelijk behouden gebleven?

Thomas Edwards vraagt de kardinaal ook naar de kloof tussen bepaalde voorschriften van Sacrosanctum Concilium en de toepassing daarvan in de daaropvolgende decennia.

De conciliaire constitutie eiste met name dat het gebruik van het Latijn in de Latijnse riten behouden zou blijven en herinnerde eraan dat geen enkele priester op eigen initiatief iets aan de liturgie mocht toevoegen, schrappen of wijzigen. Deze voorschriften hebben de omwentelingen die op het Concilie volgden echter nauwelijks doorstaan.

Kardinaal Roche verwerpt het idee dat het door Paulus VI in 1969 afgekondigde missaal als ontrouw aan de conciliaire voorschriften zou kunnen worden beschouwd. Hij spreekt van een „verkeerde interpretatie”. Hij verzekert zelfs dat hij in de loop van zijn 51 jaar als priester en zijn 25 jaar als bisschop nog nooit een bisdom is tegengekomen waar de door het Concilie gevraagde elementen ontbraken.

„Vijftien minuten, van amict tot amict“

Het interview krijgt vervolgens een persoonlijker karakter. De journalist merkt op dat de generatie van kardinaal Roche is opgegroeid in de overtuiging dat het Tweede Vaticaans Concilie een nieuw tijdperk voor de Kerk inluidde. 

De kardinaal vertelt een herinnering uit zijn jeugd, toen hij misdienaar was. Een priester, pater Quinton, gaf hem vóór de viering de volgende instructie: „Onthoud goed: 15 minuten, van het amict tot het amict.” De toegewezen tijd van 15 minuten omvatte dus niet alleen de viering van de Mis, maar ook de tijd die nodig was om de priesterlijke gewaden aan en uit te trekken.

Met deze anekdote wil de kardinaal eraan herinneren dat de traditionele Missen niet altijd met dezelfde plechtigheid werden gevierd als sommige gelovigen er tegenwoordig aan toeschrijven. 

Maar het aanvoeren van de haastige viering door sommige priesters als argument om de traditionele Mis in diskrediet te brengen, is een voorbeeld van de drogreden van het toeval: de nalatigheden van de celebranten doen geenszins afbreuk aan de ritus zelf. Bovenal gaat deze anekdote voorbij aan het werkelijke probleem: de ernstige leerstellige onduidelijkheden van de nieuwe ritus, ongeacht de wijze waarop deze wordt gevierd.

De Broederschap Sint-Pius X: „Zij hebben geen jurisdictie“

Het interview gaat ook in op de situatie van de Priesterbroederschap Sint-Pius X, waartegen kardinaal Roche verschillende beschuldigingen formuleert.

Gevraagd naar de mogelijkheid van een canonieke regularisatie, verzekert de prefect dat er nog een weg openstaat, waarna hij eraan herinnert dat elke christen zich dagelijks moet bekeren, inclusief hijzelf. 

De toon wordt scherper wanneer de journalist hem vraagt naar de geldigheid van de biecht en de huwelijken die door de priesters van de Broederschap worden voltrokken. Op de vraag of hij deze sacramenten als ongeldig beschouwt, antwoordt de kardinaal zonder aarzelen: „Ja. Omdat zij geen jurisdictie hebben, hebben zij geen bevoegdheid.” Een categorische veroordeling die zowel de door Rome toegekende concessies als de canonieke argumenten waarop de Broederschap haar ambt baseert, buiten beschouwing laat.

Kardinaal Roche is echter op de hoogte van dit standpunt. Hij herinnert zelf aan de bevoegdheden die door Franciscus tijdens het Jaar van de Barmhartigheid zijn verleend, waarvan hij de grootmoedigheid benadrukt, maar hij verwijt de Broederschap dat zij heeft beweerd dat haar biechtbeurten al eerder geldig waren. „Of men gelooft in de Kerk, of men gelooft er niet in”, stelt hij categorisch.

De beschuldiging mist haar doel. De Broederschap Sint-Pius X erkent het gezag van de Paus en zijn bevoegdheid om sacramentele bevoegdheden te verlenen, maar wijst erop dat het kerkelijk recht zelf in uitzonderingsbepalingen voorziet om het heil van de zielen te waarborgen. Het is geen ontkenning van het gezag van de paus om een beroep te doen op deze bepalingen in het licht van een crisis die het geloof en het sacramentele leven van de gelovigen in gevaar brengt.
In plaats van deze noodtoestand te bespreken, beperkt de kardinaal zich tot het inroepen van zijn gezag. Vervolgens vertelt hij dat hij zelf om de vijftien dagen de biecht aflegt in de Sint-Pietersbasiliek, waar hij tussen de boetelingen op zijn beurt wacht. Het is moeilijk in te zien wat het verband is met de geldigheid van de sacramenten die door de priesters van de Broederschap worden toegediend, en nog minder wat het nut is van een dergelijke persoonlijke mededeling in dit canonieke debat.

De Koran tijdens de mis: liturgisch misbruik of heiligschennis?

Vervolgens ondervraagt de journalist de prefect over liturgische misbruiken en legt hem een ander controversieel onderwerp voor: een Mis ter gelegenheid van het nieuwe academische jaar, gevierd aan de Katholieke Universiteit van Leuven in België, waarbij een passage uit de Koran werd gezongen en de preek werd gehouden door een leek. Volgens de universiteit waren deze initiatieven genomen in overleg met de plaatselijke bisschoppen.
Deze keer probeert kardinaal Roche de viering geenszins te verdedigen. Hij beschouwt deze praktijken als „volkomen verkeerd“ en ziet hierin een onbegrip van de aard van de Mis en een liturgie die naar believen wordt aangepast aan maatschappelijke trends en modegrillen zonder theologische grondslag.

Maar kan men de introductie van de Koran in het hart van het heilig Offer van de Mis wel reduceren tot louter „verkeerde” praktijken? Het gaat hier om een ernstige ontheiliging van de liturgie, die des te schandaliger is omdat zij zich al bijna tien jaar in Leuven heeft gevestigd met instemming van de kerkelijke autoriteiten, zonder dat er sancties zijn opgelegd om hier een einde aan te maken. Wat een contrast met de strengheid waarmee Rome optreedt tegen katholieken die de traditionele liturgie willen behouden om hun geloof te beschermen!

Vijf jaar in dienst van de conciliaire hervorming

Gevraagd om terug te blikken op zijn jaren aan het hoofd van het Dicasterie voor de Goddelijke Eredienst, noemt de prelaat als een van zijn mooiste herinneringen het voorrecht om met twee pausen te hebben samengewerkt aan de uitvoering van de liturgische hervorming die voortkwam uit het Tweede Vaticaans Concilie. 

De kardinaal heeft inmiddels om leeftijdsredenen zijn ontslag ingediend, maar beschouwt zijn missie nog niet als volbracht. Hij blijft lid van verschillende Romeinse dicasteries en is van plan zijn priesterambt te blijven uitoefenen zolang zijn krachten dat toelaten. „Een roeping is geen beroep. Het is een manier van leven”, bevestigt hij.

Het vertrek van kardinaal Roche zal de Romeinse koers waarschijnlijk nauwelijks beïnvloeden. De prefect verzekert dat Leo XIV niet zal terugkomen op Traditionis custodes, terwijl zijn uitspraken over de Broederschap Sint-Pius X aantonen dat de aanval op de traditionele Mis deel uitmaakt van een veel dieper liggend leerstellig conflict.

Er blijft echter een vraag over die veel ernstiger is dan die van zijn opvolging: hoe ver zal Rome gaan om de Mis te onderdrukken die het eeuwenlang heeft gevierd, zonder het formele verbod daarop uit te spreken, dat onrechtmatig zou zijn?